Zo blijft een houten plank mooi.

01 · Na elk gebruik

Dagelijks schoonmaken

Spoel de plank zo snel mogelijk na gebruik af onder de warme kraan. Een druppel mild afwasmiddel op een borstel of de ruwe kant van een sponsje is genoeg; boen in de richting van de nerf en vergeet de achterkant en de randen niet. Spoel na met schoon water.

Droog de plank direct af met een theedoek en zet hem daarna rechtop, of leg hem op zijn kant, zodat de lucht aan beide zijden bij het hout kan. Een natte plank die plat op het aanrecht ligt, droogt aan één kant en blijft aan de andere kant vochtig.

• Niet laten weken. Hout zuigt water op langs de nerf, zwelt en droogt daarna ongelijk. Dat geeft scheuren en een kromme plank.
• Nooit in de vaatwasser. Heet water, stoom en agressieve tabletten drogen het hout in één keer uit. Een plank die een paar keer meegaat, is vaak blijvend gebarsten.
• Geen chloor of bleek. Het is niet nodig en het tast het hout en de olie aan.

02 · Als het nodig is

Vlekken en geurtjes

Na het snijden van ui, knoflook of vis kan een plank blijven ruiken, en rode biet, kurkuma of rode wijn laten vlekken achter. Met wat je in de keuken hebt, krijg je dat er meestal weer uit. Doe dit wanneer het nodig is, niet na elk gebruik: zout en zuur drogen het hout wat uit.

Grof zout en citroen

Strooi een flinke laag grof zout over de plank en wrijf het met een halve citroen, snijkant naar beneden, in de richting van de nerf. Het zout schuurt zacht, het citroensap neemt geur en lichte vlekken mee. Laat het een paar minuten staan en spoel het af.

Azijn

Voor een frisse plank, bijvoorbeeld na rauw vlees of vis: neem een doek met witte (schoonmaak)azijn, verdund met ongeveer evenveel water, en veeg de plank af. Laat het even inwerken en spoel na. De azijngeur verdwijnt als het hout droogt.

Baking soda

Bij een hardnekkige vlek of geur: maak een dikke pasta van baking soda (zuiveringszout) met een beetje water, smeer die op de plek en laat hem een kwartier zitten. Boen hem daarna weg met een borstel en spoel goed na.

Laat de plank na zo’n beurt goed drogen en geef hem daarna een laag olie. Snijd je vaak rauw vlees of vis, houd daar dan een aparte plank voor aan.

03 · Ongeveer eens per maand

Oliën

Olie trekt in het hout en houdt het soepel. Een geoliede plank neemt minder water en minder vlekken op, en de nerf komt weer mooi naar voren. Mijn meubels en planken werk ik af met natuurolie; met regelmatig bijwerken houd je die laag op peil.

Welke olie

• Een plankenolie of houtolie voor voedselcontact. Daar staat op de verpakking dat hij geschikt is voor snijplanken en keukengerei. Dit is de eenvoudigste keuze.
• Pure, rauwe lijnolie zonder droogmiddelen. Die droogt langzaam uit tot een taaie laag in het hout. Gekookte of ‘snel drogende’ lijnolie bevat vaak droogmiddelen; gebruik die alleen als de verpakking zegt dat hij voedselveilig is.
• Liever geen olijf- of zonnebloemolie. Die drogen niet uit, blijven in het hout zitten en kunnen na een tijd ranzig gaan ruiken en plakkerig worden.

Zo doe je het

1. Begin met een schone plank die helemaal droog is, het liefst na een nacht drogen.
2. Breng met een pluisvrije doek een dunne laag olie aan, op de bovenkant, de onderkant en de randen. Wrijf in de richting van de nerf. Staat de plank op doppen van TPU, houd die dan droog: ze hebben geen olie nodig.
3. Laat de olie een half uur intrekken. Plekken die dof blijven, mogen nog wat extra.
4. Veeg alle olie die niet is ingetrokken grondig weg. Er mag niets nat op het oppervlak achterblijven.
5. Laat de plank een nacht drogen voordat je hem weer gebruikt; bij lijnolie liever een paar dagen.

Een nieuwe plank geef je de eerste weken één keer per week olie, daarna ongeveer één keer per maand. Wordt het hout lichter en dof, of trekt een druppel water meteen in in plaats van te parelen, dan is het tijd voor een nieuwe laag.

Afmaken met boardwax optioneel

Wil je de plank nog beter beschermen, wrijf hem dan na de olie in met boardwax. Dat is meestal een mengsel van bijenwas en een voedselveilige olie. De was blijft bovenop het hout liggen en sluit de poriën wat af: water parelt er langer op en de plank krijgt een zachte, zijdeglanzende glans.

1. Wacht tot de olie goed is ingetrokken en de plank droog aanvoelt, dus na minstens een nacht; bij lijnolie na een paar dagen.
2. Neem een klein beetje was op een zachte doek en wrijf het dun uit over alle kanten, in de richting van de nerf.
3. Laat het een kwartier tot een half uur intrekken.
4. Poets de plank daarna met een schone, droge doek uit tot er niets meer plakt.

Was vervangt de olie niet, het is een laag erbovenop. Blijf de plank dus gewoon oliën als het hout droog wordt, en geef hem daarna eventueel opnieuw een laag was.

Let op met doeken. Een doek met lijnolie of een andere drogende olie kan vanzelf gaan broeien en in brand vliegen als hij in een prop ligt. Leg gebruikte doeken plat uitgespreid buiten te drogen, of doe ze in een pot met water, voordat je ze weggooit.

04 · Eens in de zoveel tijd

Opschuren

Door gebruik krijgt een plank snijsporen, en na een wasbeurt kan het hout ruw aanvoelen doordat de vezels omhoog komen. Dat is normaal. Met licht schuren is hij weer glad.

1. Maak de plank even nat en laat hem drogen. De losse vezels gaan dan rechtop staan.
2. Schuur met fijn schuurpapier (korrel 180 tot 240), om een blokje heen, altijd in de richting van de nerf. Voor diepe snijsporen eerst kort met korrel 120.
3. Veeg het stof weg met een droge doek en geef de plank daarna een laag olie.

Schuur niet vaker dan nodig: elke beurt neemt een dun laagje hout mee. Zit er een diepe barst in die tot onderin doorloopt, dan is schuren niet genoeg. Neem dan contact met me op.

05 · Elke dag

Kromtrekken voorkomen

Hout trekt krom als de ene kant natter of droger wordt dan de andere. Het voorkomen is eenvoudig: behandel beide kanten hetzelfde.

• Maak beide kanten nat en droog ze allebei af, ook als je maar op één kant hebt gesneden.
• Laat de plank rechtop of op zijn kant drogen, niet plat op een nat aanrecht.
• Bewaar hem niet naast de verwarming, op de vensterbank in de zon of vlak naast de kookplaat.
• Olie ook altijd beide kanten en de randen, anders neemt de ene kant meer vocht op dan de andere.

Staat een plank toch een beetje bol, leg hem dan met de bolle kant naar boven op een vochtige theedoek en laat hem een paar uur liggen. Zet hem daarna rechtop, zodat hij aan beide kanten rustig droogt. Vaak trekt hij dan weer recht.

06 · Met een gravure

Gegraveerde planken

Een gravure is ingebrand in het oppervlak en is maar een paar tienden van een millimeter diep. Schuur je over de gravure, dan schuur je hem langzaam weg. Schuur daarom om de gravure heen, of ga er alleen met de hand en met heel fijn papier (korrel 240 of fijner) voorzichtig overheen. Schoonmaken gaat verder net als bij elke plank; een zachte borstel haalt resten uit de lijnen. Wordt de gravure wat flets, dan haalt een laag olie het contrast weer op: het hout eromheen wordt warmer en de lijnen weer donker. Boardwax mag er daarna ook op; poets de lijnen goed uit met een zachte doek, zodat er geen was in blijft zitten. Snijd bij voorkeur op de achterkant, dan blijft de voorkant mooi om op te serveren.